ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ
Τα Ελληνικά είναι η μόνη γλώσσα στον κόσμο που ομιλείται και γράφεται
συνεχώς επί 4.000 τουλάχιστον συναπτά έτη, καθώς ο Arthur Evans
διέκρινε τρείς φάσεις στην ιστορία της Μινωικής γραφής, εκ των οποίων η
πρώτη απο το 2000 π.Χ. ώς το 1650 π.Χ. [13]. Μπορεί κάποιος να
διαφωνήσει και να πεί ότι τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά είναι
διαφορετικές γλώσσες, αλλά κάτι τέτοιο φυσικά και είναι τελείως
αναληθές.
Ο ίδιος ο Οδυσσέας Ελύτης είπε «Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία
γλώσσα, η ενιαία Ελληνική γλώσσα. Το να λέει ο Έλληνας ποιητής, ακόμα
και σήμερα, ο ουρανός, η θάλασσα, ο ήλιος, η σελήνη, ο άνεμος, όπως το
έλεγαν η Σαπφώ και ο Αρχίλοχος, δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι πολύ
σπουδαίο. Επικοινωνούμε κάθε στιγμή μιλώντας με τις ρίζες που
βρίσκονται εκεί. Στα Αρχαία.». Ο μεγάλος διδάσκαλος του γένους
Αδαμάντιος Κοραής είχε πεί «Όποιος χωρίς την γνώση της Αρχαίας
επιχειρεί να μελετήσει και να ερμηνεύση την Νέαν, ή απατάται ή απατά.».
Ενώ ο Γιώργος Σεφέρης γράφει «Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα
σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε την ίδια γλώσσα.».
Παρόλο που πέρασαν χιλιάδες χρόνια, όλες οι Ομηρικές λέξεις έχουν
διασωθεί μέχρι σήμερα. Μπορεί να μην διατηρήθηκαν ατόφιες, άλλα έχουν
μείνει στην γλώσσα μας μέσω των παραγώγων τους. Μπορεί να λέμε νερό
αντί για ύδωρ αλλά λέμε υδροφόρα, υδραγωγείο και αφυδάτωση. Μπορεί να
μην χρησιμοποιούμε το ρήμα δέρκομαι (βλέπω) αλλά χρησιμοποιούμε την
λέξη οξυδερκής. Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε την λέξη αυδή (φωνή) αλλά
παρόλα αυτά λέμε άναυδος και απηύδησα. Τα παραδείγματα που θα
μπορούσαμε να αναφέρουμε εδώ είναι πραγματικά αμέτρητα.
Η Γραμμική Β’ είναι και αυτή καθαρά Ελληνική, γνήσιος πρόγονος της
Αρχαίας Ελληνικής. Ο Άγγλος αρχιτέκτονας Μάικλ Βέντρις αποκρυπτογράφησε
βάση κάποιων ευρημάτων την γραφή αυτή και απέδειξε την Ελληνικότητά
της. Μέχρι τότε φυσικά όλοι αγνοούσαν πεισματικά έστω και το ενδεχόμενο
να ήταν Ελληνική... Το γεγονός αυτό έχει τεράστια σημασία καθώς πάει τα
Ελληνικά αρκετούς αιώνες ακόμα πιο πίσω στα βάθη της ιστορίας. Αυτή η
γραφή σίγουρα ξενίζει, καθώς τα σύμβολα που χρησιμοποιεί είναι πολύ
διαφορετικά από το σημερινό Αλφάβητο. Παρόλα αυτά η προφορά είναι
παραπλήσια, ακόμα και με τα Νέα Ελληνικά. Για παράδειγμα η λέξη
«TOKOSOTA» σημαίνει «Τοξότα» (κλητική). Είναι γνωστό ότι «κ» και «σ»
στα Ελληνικά μας κάνει «ξ» και με μια απλή επιμεριστική ιδιότητα όπως
κάνουμε και στα μαθηματικά βλέπουμε ότι η λέξη αυτή εδώ και τόσες
χιλιετίες δεν άλλαξε καθόλου. Ακόμα πιο κοντά στην Νεοελληνική, ο
«άνεμος», που στην Γραμμική Β’ γράφεται «ANEMO», καθώς και «ράπτης»,
«έρημος» και «τέμενος» που είναι αντίστοιχα στην Γραμμική Β’ «RAPTE»,
«EREMO», «TEMENO», και πολλά άλλα παραδείγματα.
Ένα μικρό πείραμα
Ο γνωστός τραγουδιστής Διονύσης Σαββόπουλος έχει διαπιστώσει ότι η
προφορά των μακρών και των βραχέων φωνηέντων είναι εγγενής και
αυθύπαρκτη στην Ελληνική γλώσσα, παρά την κακοποίηση που έχει υποστεί
αυτή με την κατάργηση των τόνων και των πνευμάτων. Όπως περιγράφει και
ο ίδιος:
«Έδωσα σε έναν ανύποπτο νέο που παρευρίσκετο στο στούντιο να διαβάσει
λίγες φράσεις. Εκεί μέσα είχα βάλει σκοπίμως την ίδια λέξη ως επίθετο
και ώς επίρρημα, διότι είχα πάντα την περιέργεια να διαπιστώσω αν
προφέρουμε διαφορετικά το ωμέγα από το όμικρον. Μαγνητοφωνήσαμε τις
φράσεις 1. Είναι ακριβός αυτός ο αναπτήρας και 2. Ναί, ακριβώς αυτό
ήθελα να πω. Ελάχιστη διαφορά στο αυτί, ο ηχολήπτης μόνο επέμενε ότι το
δεύτερο ήταν κάπως πιο φαρδύ. Τότε συνδέσαμε τον παλμογράφο. Το
διάγραμμα του επιρρήματος που γράφεται με ωμέγα είναι πολύ πλουσιότερο.
Καταπληκτικό!
Ο παλμογράφος μου φάνηκε σαν μια σκαπάνη που κάτω από το έδαφος της
καθημερινής ομιλίας ανακαλύπτει αυτό που δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει,
έστω μέσα σε χειμερία νάρκη, αυτό που συνειδητοποίησαν και προσπάθησαν
να μνημειώσουν οι Αλεξανδρινοί 2.300 χρόνια πριν. Τίποτε δεν χάθηκε.
Όλα υπάρχουν.»
Άλλωστε η ίδια η γλώσσα είναι ξεκάθαρη. Το «όμικρον» είναι «ο» αλλά
μικρό, ενώ το «ωμέγα» είναι και αυτό μεν «ο», είναι μέγα όμως, σαν δύο
όμικρον μαζί, και ακόμα και το σύμβολό του είναι πραγματικά σαν δύο
όμικρον κολλημένα. Μέγα και σε διάρκεια λοιπόν. Για αυτό όταν θέλουμε
να γράψουμε το επιφώνημα θαυμασμού «πω πω» χρησιμοποιούμε ενστικτωδώς
το ωμέγα και όχι το όμικρον. Γραμμένο με όμικρον φαίνεται γελοίο.
Πολλοί ίσως να μην καταλαβαίνουν την τεράστια σημασία του πειράματος
αυτού. Είναι εκτός όλων των άλλων και μια τρανταχτή απόδειξη για την
συνέχεια της Ελληνικής φυλής, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να
παραμείνει στην γλώσσα μόνο περνώντας την γλώσσα από τον γονέα στο
παιδί, σε αντίθετη περίπτωση θα είχε χαθεί.
Υπολογίζοντας όμως έστω και με τις συμβατικές χρονολογίες, οι οποίες
τοποθετούν τον Όμηρο γύρω στο 1.000 π.Χ., έχουμε το δικαίωμα να
ρωτήσουμε: Πόσες χιλιετίες χρειάστηκε η γλώσσα μας από την εποχή που οι
άνθρωποι των σπηλαίων του Ελληνικού χώρου την πρωτοάρθρωσαν με
μονοσύλλαβους φθόγγους μέχρι να φτάσει στην εκπληκτική τελειότητα της
Ομηρικής επικής διαλέκτου, με λέξεις όπως «ροδοδάκτυλος», «λευκώλενος»,
«ωκύμορος», κτλ; Ο Πλούταρχος στο «Περί Σωκράτους δαιμονίου» μας
πληροφορεί ότι ο Αγησίλαος ανεκάλυψε στην Αλίαρτο τον τάφο της
Αλκμήνης, της μητέρας του Ηρακλέους, ο οποίος τάφος είχε ως αφιέρωμα
«πίνακα χαλκούν έχοντα γράμματα πολλά θαυμαστά, παμπάλαια...».
Φανταστείτε περί πόσο παλαιάς γραφής πρόκειται, αφού οι ίδιοι οι
αρχαίοι Έλληνες την χαρακτηρίζουν «αρχαία»...
Φυσικά δεν γίνεται ξαφνικά, «από το πουθενά» να εμφανιστεί ένας Όμηρος
και να γράψει δύο λογοτεχνικά αριστουργήματα, είναι προφανές ότι από
πολύ πιο πριν πρέπει να υπήρχε γλώσσα (και γραφή) υψηλού επιπέδου.
Πράγματι, απο την αρχαία Ελληνική Γραμματεία γνωρίζουμε ότι ο Όμηρος
δεν υπήρξε ο πρώτος, αλλά ο τελευταίος και διασημότερος μιάς μεγάλης
σειράς επικών ποιητών, των οποίων τα ονόματα έχουν διασωθεί (Κρεώφυλος,
Πρόδικος, Αρκτίνος, Αντίμαχος, Κιναίθων, Καλλίμαχος) καθώς και τα
ονόματα των έργων τους (Φορωνίς, Φωκαϊς, Δαναϊς, Αιθιοπίς, Επίγονοι,
Οιδιπόδεια, Θήβαις...) δεν έχουν όμως διασωθεί τα ίδια τα έργα τους.
Η ΕΥΛΥΓΙΣΙΑ
Στα Ελληνικά υπάρχει μία μεγάλη ελευθερία ως προς τον σχηματισμό
προτάσεων. Για παράδειγμα η φράση «Ο κλέφτης άρπαξε την τσάντα» μπορεί
να διατυπωθεί με τους εξής 6 διαφορετικούς τρόπους:
Ο κλέφτης άρπαξε την τσάντα
Ο κλέφτης την τσάντα άρπαξε
Άρπαξε την τσάντα ο κλέφτης
Άρπαξε ο κλέφτης την τσάντα
Την τσάντα άρπαξε ο κλέφτης
Την τσάντα ο κλέφτης άρπαξε
Η σημασία αυτού δεν είναι καθόλου μικρή. Πρώτα από όλα μπορούμε με τις
ίδιες ακριβώς λέξεις να τονίσουμε διαφορετικά πράγματα, αποδίδοντας πιό
ακριβείς έννοιες / νοήματα. Για παράδειγμα όταν ξεκινάμε την φράση με
την λέξη «άρπαξε» τότε δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην πράξη, ενώ αν
ξεκινήσουμε με την λέξη «την τσάντα» τότε δίνουμε έμφαση στο
αντικείμενο. Μπορούμε να εκφράσουμε καλύτερα τις σκέψεις μας και τον
ψυχικό μας κόσμο. Έχουμε πολύ μεγαλύτερη επιλογή, δεν μας περιορίζει η
γλώσσα βάζοντάς μας σε καλούπια.
Δεύτερον, μπορούμε να μεταβάλλουμε την ηχητική εκφορά της κάθε φράσεως,
ανάλογα ίσως και με τα συμφραζόμενα, ώστε να παράγεται κάθε φορά το πιό
επιθυμητό αποτέλεσμα. Αυτή η ιδιότητα της γλώσσας, έχει άμεση επίδραση
σε κάτι που αναφέραμε νωρίτερα, στην μουσικότητά της.
ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ
Αυτό που οι Έλληνες και ο Όμηρος εγνώριζαν προ αμνημονεύτων ετών,
έρχεται να το επιβεβαιώσει η σημερινή επιστήμη. Η εφημερίδα «Ο Κόσμος
του Επενδυτή» (Παράρτημα Δ) δημοσιεύει άρθρο με τον τίτλο «Ο Όμηρος
κάνει καλό στην... καρδιά». Δηλαδή αυτό που καταγράφει ο Ιάμβλιχος
«Χρήσθαι δε και Ομήρου και Ησιόδου λέξεσιν εξειλεγμέναις προς
επανόρθωσιν» και ο Πλούταρχος στο «Δια μουσικής ιάσασθαι». [7] Η έρευνα
αυτή, η οποία υποστηρίζει ότι το να απαγγέλει κανείς στίχους του Ομήρου
κάνει καλό στην καρδιά, έχει δημοσιευτεί από τα έγκριτα ξένα περιοδικά
«American Journal of Physiology», «Scientific American» και «Time».
Εκτός από την καρδιά, τα αρχαία Ελληνικά φαίνεται να κάνουν καλό και
στις περιπτώσεις δυσμάθειας, όπως διαβάζουμε στο άρθρο της εφημερίδας
«Καθημερινή» (Παράρτημα Γ). Στο άρθρο υπάρχει βέβαια ένα λάθος που
επισημαίνεται απο δελτίο τύπου του «Ανοικτού Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου»:
τα αποτελέσματα της έρευνας δεν αφορούν δυσλεξία αλλά δυσμάθεια.
Τριετής έρευνα που διεξήχθη από το «Ανοικτό Ψυχοθεραπευτικό Κέντρο»
[19] δείχνει ότι τα παιδιά που μαθαίνουν αρχαία Ελληνικά έχουν
σημαντική βελτίωση σε σχέση με τα άλλα παιδιά όσον αφορά δοκιμασίες
στην αντιγραφή σχημάτων, διάκριση γραφημάτων, μνήμη σχημάτων, μνήμη
εικόνων και συναρμολόγηση αντικειμένων. Τα παιδιά και των δύο ομάδων
αξιολογήθηκαν με τις ίδιες δοκιμασίες τόσο πριν όσο και μετά από τα
μαθήματα των αρχαίων Ελληνικών.
ΕΙΔΗ ΓΡΑΦΗΣ
Σήμερα είναι γνωστές τρείς κατηγορίες γραφής, στις οποίες μπορούν να
υπαχθούν όλες οι γνωστές γλώσσες του κόσμου. Η ιερογλυφική, η συλλαβική
και η αλφαβητική. Μιλάμε πάντα για γλώσσες γραφής και ομιλίας και όχι
για νοηματικές, οι οποίες και δεν ενδιαφέρουν το παρόν κείμενο.
• Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι ιερογλυφικές. Είναι οι γραφές στις
οποίες κάθε λέξη είναι και ένα ιδεόγραμμα. Είναι προφανές ότι αποτελούν
την απλούστερη μορφή γραφής, χρειάζεται όμως να επινοηθεί ένα σύμβολο
για κάθε έννοια. Για τον λόγο αυτό οι ιερογλυφική είναι η πρώτη γραφή
που επινόησε ο άνθρωπος.
• Στην δεύτερη ανήκουν οι συλλαβικές γραφές, στις οποίες υπάρχει ένα
σύνολο από συλλαβές οι οποίες και αποτελούν τις λέξεις. Παράδειγμα
τέτοιας γραφής είναι η περίφημη Γραμμική Β΄, όπου κάθε συλλαβή
αποτυπώνεται με ένα διαφορετικό σημείο-σύμβολο (88 συνολικά σημεία). Οι
συλλαβικές γραφές ήταν το επόμενο βήμα στην εξέλιξη της γλώσσας.
Αποτέλεσε σαφή βελτίωση αυτής των ιδεογραμμάτων και πρόδρομος της
αλφαβητικής γραφής.
• Τέλος έχουμε την Τρίτη κατηγορία, την αλφαβητική / φθογγική γραφή,
την οποία χρησιμοποιούμε και σήμερα. Η ευελιξία και ακρίβεια τούτης
στην απόδοση των νοημάτων, σε σχέση με τις δύο προαναφερθείσες
κατηγορίες, είναι χαρακτηριστική. Σε όλες τις γραφές τέτοιου τύπου
χρειάζονται το πολύ 30 γράμματα, συνδυασμοί των οποίων μπορούν να
αποτυπώσουν την οποιαδήποτε λέξη και έννοια.
Μπορεί κάποιος σε αυτό το σημείο να αναρωτηθεί, λοιπόν, για ποιόν λόγο
αναφέρουμε την γραφή ενώ το θέμα μας είναι η γλώσσα. Ο λόγος είναι πολύ
απλός. Το σύστημα γραφής έχει άμεση επίδραση στην ίδια την γλώσσα. Για
παράδειγμα όταν στην Κινεζική αντιστοιχεί ένα μόνο σύμβολο σε πολλές
έννοιες (π.χ. «σι» μπορεί να σημαίνει οτιδήποτε από τις ακόλουθες
λέξεις «γνωρίζω, είμαι, ισχύς, κόσμος, όρκος, αφήνω, θέτω, αγαπώ,
βλέπω, φροντίζω, περπατώ, σπίτι κ.τ.λ.»), αυτό έχει ως συνέπεια να
επηρεάζεται και ο προφορικός λόγος. Μια γλώσσα για να θεωρείται
σημαντική θα πρέπει να χαρακτηρίζεται εκτός των άλλων και από
ακριβολογία. Δεν μπορεί να αφήνει χώρο για παρερμηνείες, ούτε και να
παραπέμπει αυτόν που τη χρησιμοποιεί στα συμφραζόμενα μιάς λέξης για να
καταλάβει το νόημά της.
Έχοντας λοιπόν υπ όψιν όλα αυτά, μπορούμε αμέσως να διαπιστώσουμε ότι
μια γλώσσα σαν την παραδοσιακή Κινεζική, είναι σαφώς μικρότερης
γλωσσικής αξίας από τις υπόλοιπες γλώσσες του πολιτισμένου κόσμου.
Ιδιαίτερα η έλλειψη της πρακτικότητάς της έχει γίνει φανερή και στους
ίδιους τους Κινέζους που την χρησιμοποιούν. Το ότι η κάθε λέξη είναι
ένα ιδεόγραμμα, σημαίνει ότι υπάρχουν 50.000 ιδεογράμματα τα οποία
είναι παντελώς αδύνατον να μάθει κανείς. Ακόμα και οι πιο επιφανείς
Κινέζοι ακαδημαϊκοί δεν γνωρίζουν όλα τα ιδεογράμματα της γλώσσας τους.
Αντίθετα μια γλώσσα σαν την δική μας μπορεί να αποτυπώσει κάθε πιθανή
λέξη χρησιμοποιώντας συνδυασμούς μόλις 24 συμβόλων. Επιπλέον η γλώσσα
αυτή καταντάει ένα εξοντωτικό τεστ μνήμης, αντί σαν τις Ευρωπαϊκές να
είναι ένα εργαλείο που να ακονίζει το μυαλό.
Τέλος αξίζει να αναφέρουμε ότι μόνο η Ελληνική γλώσσα έχει περάσει και
από τα τρία αυτά στάδια στην μακραίωνη πορεία της. Αυτό το γεγονός από
μόνο του λέει πολλά. Και αυτό διότι αναγκάστηκε να εξελιχθεί από μόνη
της, χωρίς βοήθεια από κάποια άλλη γλώσσα, αφού δεν υπήρχε ισάξια ή
ανώτερη γλώσσα από την οποία να μπορεί να δανειστεί στοιχεία.
ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ
Στην παρούσα μελέτη, έχουν αναφερθεί σχόλια για την γλώσσα μας κυρίως
(για ευνόητους λόγους) ξένων συγγραφέων. Είναι κρίμα που δεν μπορούμε
να χρησιμοποιήσουμε σχόλια από ένα σωρό Έλληνες συγγραφείς καθώς αμέσως
το κείμενο θα χαρακτηριστεί ρατσιστικό, φασιστικό, ή οτιδήποτε άλλο.
Πρέπει κάποια στιγμή αυτή η ξενομανία να σταματήσει. Αν πεί κάτι πρώτα
Έλληνας δεν του δίνουμε σημασία, ενώ αν πεί το ίδιο ακριβώς πράγμα
ξένος τότε αλλάζει το πράγμα και ναί, να το πάρουμε στα σοβαρά. Τέλος,
αν κάποιος επιθυμεί να αντικρούσει ή να υποβαθμίσει την μελέτη αυτή,
τότε να ξέρει πως θα πρέπει πρώτα να το κάνει για τον Γκαίτε, τον
Βολταίρο και ένα σωρό παγκοσμίως αναγνωρισμένα πνεύματα (Παράρτημα Α).
Αναρωτηθείτε το εξής: Εκείνοι τι λόγο έχουν για να εκθειάσουν την δική
μας γλώσσα;
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α
ΤΙ ΕΙΠΑΝ ΟΙ ΞΕΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ
Στο έργο «Σύντομη ιστορία της Ελληνικής Γλώσσης» του διάσημου
γλωσσολόγου Α. Meillet, υποστηρίζεται με σθένος η ανωτερότητα της
Ελληνικής έναντι των άλλων γλωσσών.
Ο σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας Ζακ Λακαρριέρ είχε δηλώσει:
«Στην Ελληνική υπάρχει ένας ίλιγγος λέξεων, διότι μόνο αυτή εξερεύνησε,
κατέγραψε και ανέλυσε τις ενδότατες διαδικασίες της ομιλίας και της
γλώσσης, όσο καμία άλλη γλώσσα.»
Ο μεγάλος Γάλλος διαφωτιστής Βολταίρος είχε πεί «Είθε η Ελληνική γλώσσα να γίνει κοινή όλων των λαών.»
Ο Γάλλος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Κάρολος Φωριέλ είπε
«Η Ελληνική έχει ομοιογένεια σαν την Γερμανική, είναι όμως πιο πλούσια
από αυτήν. Έχει την σαφήνεια της Γαλλικής, έχει όμως μεγαλύτερη
ακριβολογία. Είναι πιο ευλύγιστη από την Ιταλική και πολύ πιο αρμονική
από την Ισπανική. Έχει δηλαδή ότι χρειάζεται για να θεωρηθεί η
ωραιότερη γλώσσα της Ευρώπης.»
Η Μαριάννα Μακ Ντόναλντ, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας
και επικεφαλής του TLG δήλωσε «Η γνώση της Ελληνικής είναι απαραίτητο
θεμέλιο υψηλής πολιτιστικής καλλιέργειας.»
Η τυφλή Αμερικανίδα συγγραφέας Έλεν Κέλλερ είχε πεί «Αν το βιολί είναι
το τελειότερο μουσικό όργανο, τότε η Ελληνική γλώσσα είναι το βιολί του
ανθρώπινου στοχασμού.»
Ιωάννης Γκαίτε (Ο μεγαλύτερος ποιητής της Γερμανίας, 1749-1832)
«Άκουσα στον Άγιο Πέτρο της Ρώμης το Ευαγγέλιο σε όλες τις γλώσσες. Η Ελληνική αντήχησε άστρο λαμπερό μέσα στη νύχτα.»
Διάλογος του Γκαίτε με τους μαθητές του:
-Δάσκαλε τι να διαβάσουμε για να γίνουμε σοφοί όπως εσύ;
-Τους Έλληνες κλασικούς.
-Και όταν τελειώσουμε τους Έλληνες κλασικούς τι να διαβάσουμε;
-Πάλι τους Έλληνες κλασικούς.
Μάρκος Τίλλιος Κικέρων (Ο επιφανέστερος άνδρας της αρχαίας Ρώμης, 106-43 π.Χ.)
«Εάν οι θεοί μιλούν, τότε σίγουρα χρησιμοποιούν τη γλώσσα των Ελλήνων.»
Χάμφρεϋ Κίττο (Άγγλος καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, 1968)
«Είναι στη φύση της Ελληνικής γλώσσας να είναι καθαρή, ακριβής και
περίπλοκη. Η ασάφεια και η έλλειψη άμεσης ενοράσεως που χαρακτηρίζει
μερικές φορές τα Αγγλικά και τα Γερμανικά, είναι εντελώς ξένες προς την
Ελληνική γλώσσα.»
Ιρίνα Κοβάλεβα (Σύγχρονη Ρωσίδα καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Λομονόσωφ, 1995)
«Η Ελληνική γλώσσα είναι όμορφη σαν τον ουρανό με τα άστρα.»
R. H. Robins (Σύγχρονος Άγγλος γλωσσολόγος, καθηγητής στο πανεπιστήμιου του Λονδίνου)
«Φυσικά δεν είναι μόνο στη γλωσσολογία όπου οι Έλληνες υπήρξαν
πρωτοπόροι για την Ευρώπη. Στο σύνολό της η πνευματική ζωή της Ευρώπης
ανάγεται στο έργο των Ελλήνων στοχαστών. Ακόμα και σήμερα επιστρέφουμε
αδιάκοπα στην Ελληνική κληρονομιά για να βρούμε ερεθίσματα και
ενθάρρυνση.»
Φρειδερίκος Σαγκρέδο (Βάσκος καθηγητής γλωσσολογίας – Πρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας της Βασκωνίας)
«Η Ελληνική γλώσσα είναι η καλύτερη κληρονομιά που έχει στη διάθεσή του
ο άνθρωπος για την ανέλιξη του εγκεφάλου του. Απέναντι στην Ελληνική
όλες, και επιμένω όλες οι γλώσσες είναι ανεπαρκείς.»
«Η αρχαία Ελληνική γλώσσα πρέπει να γίνει η δεύτερη γλώσσα όλων των Ευρωπαίων, ειδικά των καλλιεργημένων ατόμων.»
«Η Ελληνική γλώσσα είναι από ουσία θεϊκή.»
Ερρίκος Σλήμαν (Διάσημος ερασιτέχνης αρχαιολόγος, 1822-1890)
«Επιθυμούσα πάντα με πάθος να μάθω Ελληνικά. Δεν το είχα κάνει γιατί
φοβόμουν πως η βαθειά γοητεία αυτής της υπέροχης γλώσσας θα με
απορροφούσε τόσο πολύ που θα με απομάκρυνε από τις άλλες μου
δραστηριότητες.» (Ο Σλήμαν μίλαγε άψογα 18 γλώσσες. Για 2 χρόνια δεν
έκανε τίποτα άλλο από το να μελετάει τα 2 έπη του Ομήρου).
Γεώργιος Μπερνάρ Σώ (Μεγάλος Ιρλανδός θεατρικός συγγραφέας, 1856-1950)
«Αν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού σας δεν έχετε τα έργα των αρχαίων
Ελλήνων συγγραφέων, τότε μένετε σε ένα σπίτι δίχως φώς.»
Τζέιμς Τζόυς (Διάσημος Ιρλανδός συγγραφέας, 1882-1941)
«Σχεδόν φοβάμαι να αγγίξω την Οδύσσεια, τόσο καταπιεστικά αφόρητη είναι η ομορφιά.»
Ίμπν Χαλντούν (Ο μεγαλύτερος Άραβας ιστορικός)
«Που είναι η γραμματεία των Ασσυρίων, των Χαλδαίων, των Αιγυπτίων; Όλη
η ανθρωπότητα έχει κληρονομήσει την γραμματεία των Ελλήνων μόνον.»
Will Durant (Αμερικανός ιστορικός και φιλόσοφος, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Columbia)
«Το αλφάβητον μας προήλθε εξ Ελλάδος δια της Κύμης και της Ρώμης. Η
Γλώσσα μας βρίθει Ελληνικών λέξεων. Η επιστήμη μας εσφυρηλάτησε μίαν
διεθνή γλώσσα διά των Ελληνικών όρων. Η γραμματική μας και η ρητορική
μας, ακόμα και η στίξης και η διαίρεσης είς παραγράφους... είναι
Ελληνικές εφευρέσεις. Τα λογοτεχνικά μας είδη είναι Ελληνικά – το
λυρικόν, η ωδή, το ειδύλλιον, το μυθιστόρημα, η πραγματεία, η
προσφώνησις, η βιογραφία, η ιστορία και προ πάντων το όραμα. Και όλες
σχεδόν αυτές οι λέξεις είναι Ελληνικές.»
Ζακλίν Ντε Ρομιγύ (Σύγχρονη Γαλλίδα Ακαδημαϊκός και συγγραφεύς)
«Η αρχαία Ελλάδα μας προσφέρει μια γλώσσα, για την οποία θα πω ότι είναι οικουμενική.»
«Όλος ο κόσμος πρέπει να μάθει Ελληνικά, επειδή η Ελληνική γλώσσα μας βοηθάει πρώτα από όλα να καταλάβουμε την δική μας γλώσσα.»
Μπρούνο Σνέλ (Διαπρεπής καθηγητής του Πανεπιστημίου του Αμβούργου)
«Η Ελληνική γλώσσα είναι το παρελθόν των Ευρωπαίων.»
Φρανγκίσκος Λιγκόρα (Σύγχρονος Ιταλός καθηγητής Πανεπιστημίου και Πρόεδρος της Διεθνούς Ακαδημίας προς διάδοσιν του πολιτισμού)
«Έλληνες να είστε περήφανοι που μιλάτε την Ελληνική γλώσσα ζωντανή και
μητέρα όλων των άλλων γλωσσών. Μην την παραμελείτε, αφού αυτή είναι ένα
από τα λίγα αγαθά που μας έχουν απομείνει και ταυτόχρονα το διαβατήριό
σας για τον παγκόσμιο πολιτισμό.»
Ο. Βαντρούσκα (Καθηγητής Γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης)
«Για έναν Ιάπωνα ή Τούρκο, όλες οι Ευρωπαϊκές γλώσσες δεν φαίνονται ως
ξεχωριστές, αλλά ως διάλεκτοι μιάς και της αυτής γλώσσας, της
Ελληνικής.»
Peter Jones (Διδάκτωρ – καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης ο
οποίος συνέταξε μαθήματα αρχαίων Ελληνικών προς το αναγνωστικό κοινό,
για δημοσίευση στην εφημερίδα «Daily Telegraph»)
Οι Έλληνες της Αθήνας του 5ου και του 4ου αιώνος είχαν φθάσει την
γλώσσα σε τέτοιο σημείο, ώστε με αυτήν να εξερευνούν ιδέες όπως η
δημοκρατία και οι απαρχές του σύμπαντος, έννοιες όπως το θείο και το
δίκαιο. Είναι μιά θαυμάσια και εξαιρετική γλώσσα.»
Ντε Γρόοτ (Ολλανδός καθηγητής Ομηρικών κειμένων στο πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ)
«Η Ελληνική γλώσσα έχει συνέχεια και σε μαθαίνει να είσαι αδέσποτος και
να έχεις μιά δόξα, δηλαδή μιά γνώμη. Στην γλώσσα αυτή δεν υπάρχει
ορθοδοξία. Έτσι ακόμη και αν το εκπαιδευτικό σύστημα θέλει ανθρώπους
νομοταγείς – σε ένα καλούπι – το πνεύμα των αρχαίων κειμένων και η
γλώσσα σε μαθαίνουν να είσαι αφεντικό.»
Gilbert Murray (Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης)
«Η Ελληνική είναι η τελειότερη γλώσσα. Συχνά διαπιστώνει κανείς ότι μιά
σκέψη μπορεί να διατυπωθεί με άνεση και χάρη στην Ελληνική, ενώ γίνεται
δύσκολη και βαρειά στην Λατινική, Αγγλική, Γαλλική ή Γερμανική. Είναι η
τελειότερη γλώσσα, επειδή εκφράζει τις σκέψεις τελειοτέρων ανθρώπων.»
Max Von Laye (Βραβείον Νόμπελ Φυσικής)
«Οφείλω χάριτας στην θεία πρόνοια, διότι ευδόκησε να διδαχθώ τα αρχαία
Ελληνικά, που με βοήθησαν να διεισδύσω βαθύτερα στο νόημα των θετικών
επιστημών.»
E, Norden (Μεγάλος Γερμανός φιλόλογος)
«Εκτός από την Κινεζική και την Ιαπωνική, όλες οι άλλες γλώσσες
διαμορφώθηκαν κάτω από την επίδραση της Ελληνικής, από την οποία πήραν,
εκτός από πλήθος λέξεων, τους κανόνες και την γραμματική.»
Martin Heidegger (Γερμανός φιλόσοφος, απο τους κυριότερους εκπροσώπους του υπαρξισμού του 20ου αιώνος)
«Η αρχαία Ελληνική γλώσσα ανήκει στα πρότυπα, μέσα από τα οποία
προβάλλουν οι πνευματικές δυνάμεις της δημιουργικής μεγαλοφυΐας, διότι
αναφορικά προς τις δυνατότητες που παρέχει στην σκέψη, είναι η πιό
ισχυρή και συνάμα η πιό πνευματώδης από όλες τις γλώσσες του κόσμου.»
David Crystal (Γνωστός Άγγλος καθηγητής, συγγραφεύς της εγκυκλοπαίδειας του Cambridge για την Αγγλική)
«Είναι εκπληκτικό να βλέπεις πόσο στηριζόμαστε ακόμη στην Ελληνική, για
να μιλήσουμε για οντότητες και γεγονότα που βρίσκονται στην καρδιά της
σύγχρονης ζωής.»
Μάικλ Βέντρις (Ο άνθρωπος που αποκρυπτογράφησε την Γραμμική γραφή Β’)
«Η αρχαία Ελληνική Γλώσσα ήτο και είναι ανωτέρα όλων των παλαιοτέρων και νεοτέρων γλωσσών.»
R.H. Robins (Γλωσσολόγος και συγγραφεύς)
«Ο Ελληνικός θρίαμβος στον πνευματικό πολιτισμό είναι ότι έδωσε τόσα
πολλά σε τόσους πολλούς τομείς [...]. Τα επιτεύγματά τους στον τομέα
της γλωσσολογίας όπου ήταν εξαιρετικά δυνατοί, δηλαδή στην θεωρία της
γραμματικής και στην γραμματική περιγραφή της γλώσσας, είναι τόσο
ισχυρά, ώστε να αξίζει να μελετηθούν και να αντέχουν στην κριτική.
Επίσης είναι τέτοια που να εμπνέουν την ευγνωμοσύνη και τον θαυμασμό
μας.»
Luis José Navarro (Αντιπρόεδρος στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Ευρωκλάσσικα» της Ε.Ε.)
«Η Ελληνική γλώσσα για μένα είναι σαν κοσμογονία. Δεν είναι απλώς μιά γλώσσα...»
Juan Jose Puhana Arza (Βάσκος Ελληνιστής και πολιτικός)
«Οφείλουμε να διακηρύξουμε ότι δεν έχει υπάρξει στον κόσμο μία γλώσσα η οποία να δύναται να συγκριθεί με την κλασσική Ελληνική.»
D’Eichtal (Γάλλος συγγραφεύς)
«Η Ελληνική γλώσσα είναι μία γλώσσα η οποία διαθέτει όλα τα
χαρακτηριστικά, όλες τις προϋποθέσεις μιάς γλώσσης διεθνούς... εγγίζει
αυτές τις ίδιες τις απαρχές του πολιτισμού... η οποία όχι μόνον δεν
υπήρξε ξένη προς ουδεμία από τις μεγάλες εκδηλώσεις του ανθρωπίνου
πνεύματος, στην θρησκεία, στην πολιτική, στα γράμματα, στις τέχνες,
στις επιστήμες, αλλά υπήρξε και το πρώτο εργαλείο, – προς ανίχνευση
όλων αυτών – τρόπον τινά η μήτρα... Γλώσσα λογική και συγχρόνως
ευφωνική, ανάμεσα σε όλες τις άλλες...»
Theodore F. Brunner (Ιδρυτής του TLG και διευθυντής του μέχρι το 1997)
«Σε όποιον απορεί γιατί ξοδεύτηκαν τόσα εκατομμύρια δολλάρια για την
αποθησαύριση των λέξεων της Ελληνικής, απαντούμε: Μα πρόκειται για την
γλώσσα των προγόνων μας και η επαφή με αυτούς θα βελτιώσει τον
πολιτισμό μας.»
Ζακ Λάνγκ (Γάλλος Υπουργός Παιδείας)
«Θα ήθελα να δώ να διδάσκονται τα Αρχαία Ελληνικά, με τον ίδιο ζήλο που επιδεικνύουμε εμείς, και στα Ελληνικά σχολεία.»
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β
ΤΙ ΕΙΠΑΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ
Νίκος Γκάτσος
«Πολύ δεν θέλει ο Έλληνας
Να χάσει την λαλιά του
Και να γίνει μισέλληνας
Από την αμυαλιά του.»
Γιώργος Σεφέρης
«Μα τι γυρεύουν οι ψυχές μας
Πάνω σε καταστρώματα καταλυμένων καραβιών
Μουρμουρίζοντας σπασμένες σκέψεις από ξένες γλώσσες;»
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ
ΑΡΘΡΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» (29/05/2004)
«Aρχαία Eλληνικά κατά δυσλεξίας»
Tης Αλεξάνδρας Kασσίμη
H εκμάθηση της Αρχαίας Ελληνικής, εκτός από μέσο διατήρησης της
γλωσσικής παράδοσης, αποτελεί όπλο κατά της δυσλεξίας και άλλων
μαθησιακών δυσκολιών, φαινόμενα που κάνουν έντονα την εμφάνισή τους τα
τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τα συμπεράσματα τριετούς έρευνας του
Ανοικτού Ψυχοθεραπευτικού Kέντρου και του Ινστιτούτου Διαγνωστικής
Ψυχολογίας. Τα παιδιά που διδάσκονται μαθήματα Aρχαίων Eλληνικών
αποκτούν σημαντικό πλεονέκτημα, έναντι αυτών που δεν παρακολουθούν,
στην αντιγραφή σχημάτων, διάκριση γραφημάτων, μνήμη σχημάτων και
εικόνων καθώς και στη δοκιμασία συναρμολόγησης αντικειμένων, σύμφωνα με
τα αποτελέσματα της έρευνας.
«Mαθαίναμε περισσότερα γράμματα όταν πηγαίναμε εμείς σχολείο» λέει στην
«K» ο 67χρονος Γιώργος Kαραντινός, συνταξιούχος μαθηματικός, ο οποίος
εξομολογείται ότι «μέχρι σήμερα εξακολουθώ να χρησιμοποιώ όλους τους
τόνους και τα πνεύματα σε όλα μου τα χειρόγραφα». Παράλληλα παραδέχτηκε
ότι «όταν τα παιδιά μου έπρεπε να μάθουν τη χρήση τόνων και πνευμάτων
στη γλώσσα, δυσκολεύτηκαν αρκετά, ενώ εμένα μου φαινόταν περίεργη η
υπερπροσπάθεια που κατέβαλλαν για να μάθουν Aρχαία Eλληνικά». Οι
σημερινοί μαθητές έρχονται σε επαφή με την Aρχαία Ελληνική γλώσσα στην
πρώτη τάξη του γυμνασίου όπου κάνουν και την πρώτη τους γνωριμία με
την... ψιλή, τη δασεία και την περισπωμένη. «Θα ξέραμε καλύτερα την
αρχαία γλώσσα αν την μαθαίναμε από μικρότερη ηλικία, ενώ θα αποκτούσαμε
καλύτερη αίσθηση της σύγχρονης γλώσσας και της ορθογραφίας» εκτιμά ο
17χρονος Γιώργος Δημητρίου, μαθητής B΄ Λυκείου, ο οποίος θέλει να
σπουδάσει Φυσική. Kαι ο δύο κάνουν λόγο για την ευκολία με την οποία
μαθαίνει ένα άτομο το πολυτονικό σύστημα σε νεαρή ηλικία, ενώ η έρευνα
του Ανοικτού Ψυχοθεραπευτικού Kέντρου προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο. H
εκμάθηση της ιστορικής ορθογραφίας, όπως αποδεικνύουν τα ευρήματα της
μελέτης, συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχοεκπαιδευτικής ανάπτυξης του
παιδιού σε καίριους τομείς, όπως είναι οι αντιληπτικές και οπτικές
ικανότητες, λειτουργίες που συνδέονται άμεσα με την εμφάνιση της
δυσλεξίας. H έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 50 (αγόρια και κορίτσια) παιδιά
ηλικίας 6 έως 9 ετών, τα οποία φοιτούσαν σε δημόσια σχολεία της Αττικής
και ανήκαν σε οικογένειες με κοινό μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο,
ενώ παρακολουθούσαν παρόμοιες εξωσχολικές δραστηριότητες. Oι δύο ομάδες
ήταν απόλυτα «συμβατές» μεταξύ τους, με μοναδική διαφορά ότι η μία
παρακολουθούσε δύο ώρες εβδομαδιαίως μαθήματα Aρχαίων Eλληνικών. Τα
παιδιά αξιολογήθηκαν πριν από την έναρξη του σχολικού έτους και μετά
την ολοκλήρωσή του, και τα αποτελέσματα ήταν τα προαναφερόμενα.
Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι μετά την κατάργηση του πολυτονικού
συστήματος, που δεν συνοδεύτηκε από καμία απολύτως επιστημονική μελέτη,
καταγράφηκε μεγάλη αύξηση κρουσμάτων μαθησιακών διαταραχών.
Ημερομηνία : 28-10-2005
http://news.kathimerini.gr/4Dcgi/4Dcgi/_w_articles_civ_1752976_28/10/2005_161700
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ
ΑΡΘΡΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ» (14/08/2004)
«Ο Όμηρος κάνει καλό στην... καρδιά»
Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η απαγγελία της Οδύσσειας
και της Ιλιάδας συγχρονίζει αναπνοή και παλμούς
«Ο Όμηρος κάνει καλό στην καρδιά», ισχυρίζονται Ευρωπαίοι επιστήμονες,
παραπέμποντας στην αφηγηματική τεχνική του μεγάλου αρχαίου επικού και
στις επιδράσεις που μπορεί να έχουν τα έργα του όχι μόνο στην νόηση
αλλά και στην ομαλή λειτουργία του ανθρώπινου σώματος. Σε έρευνα που
δημοσιεύει το «American Journal of Physiology» υποστηρίζεται ότι ο
ξεχωριστός ρυθμός, ο λεγόμενος δακτυλικός εξάμετρος, το αρχαιότερο
μέτρο ποίησης με το οποίο ο Όμηρος επέλεξε να γράψει τα έπη της
«Οδύσσειας» και της «Ιλιάδας», επιδρά θετικά στον συγχρονισμό της
αναπνοής και των παλμών της καρδιάς όταν κάποιος τα απαγγέλλει.
Αργές ανάσες
Όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, με την απαγγελία στίχων υπό αυτήν την
μορφή μπορούν να επιτευχθούν αργές ανάσες που βοηθούν τόσο στην
καρδιακή λειτουργία όσο και στην σωστή αναπνοή. Παρακολουθώντας
συστηματικά τις αντιδράσεις του οργανισμού 20 ατόμων κατά την διάρκεια
απαγγελίας στίχων από την Ομηρική «Οδύσσεια», ανακάλυψαν μια εκπληκτική
επίδραση στον συγχρονισμό των αναπνοών και των καρδιακών παλμών. «Είναι
προφανές ότι το εξάμετρο βοηθά τον ανθρώπινο οργανισμό να βρεί τον δικό
του σωστό ρυθμό», υποστηρίζουν οι ερευνητές. Θεωρείται μια ανακάλυψη
ιδιαίτερα σημαντική, τόσο για την κατανόηση των μηχανισμών που βοηθούν
στην λειτουργία της καρδιάς και της αναπνοής όσο και για την θεραπεία
καρδιακών παθήσεων.
Σωστός τονισμός
Όπως έχει αποδειχθεί, επιδρούν θετικά κυρίως στο κυκλοφορικό σύστημα
του ανθρώπινου οργανισμού, καθώς όταν κάποιος τα απαγγέλλει με τον
σωστό τρόπο η αναπνοή του περιορίζεται σε έξι εισπνοές το λεπτό, κάτι
που βοηθά την καρδιά να λειτουργεί αποτελεσματικά. Άλλες έρευνες έχουν
αποδείξει ότι η απαγγελία τους μειώνει την πίεση και ευνοεί την
αποτελεσματική λειτουργία των πνευμόνων. Όσο για τα Ομηρικά έπη, οι
επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν είναι ανάγκη να διαβάσει κανείς και
τους 12.000 στίχους της «Οδύσσειας», αρκεί να απαγγείλει λίγες στροφές
περπατώντας και ακολουθώντας τον τονισμό των συλλαβών.
Hμερομηνία : 28-10-2005
http://news.kathimerini.gr/4Dcgi/4Dcgi/_w_articles_civ_1752976_28/10/2005_161700
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΠΑΝΑΡΧΑΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΙΣ ΙΝΔΙΕΣ
«Λένε ότι στην περιοχή από την οποία πέρασε ο Αλέξανδρος, ανάμεσα στους
ποταμούς Ινδό και Κωφήνα, υπήρχε μία πόλη που λεγόταν Νύσα. Την είχε
χτίσει ο Διόνυσος όταν εκστράτευσε εναντίον των Ινδών.» βιβλίο Ε σελ 27
«Βασιλιά, οι Νυσίοι σε παρακαλούν να σεβαστείς τον Διόνυσο και να τους
αφήσεις ελεύθερους και ανεξάρτητους. Όταν ο Διόνυσος υποδούλωσε τους
Ινδούς και στράφηκε πίσω προς την Ελληνική θάλασσα, έχτισε, αφήνοντας
εδώ τους απόμαχους στρατιώτες του που συμμετείχαν στην λατρεία του,
αυτήν την πόλη για να θυμίζει την περιπλάνησή του και την νίκη του.
Έτσι και εσύ ο ίδιος έχτισες την Αλεξάνδρεια στον Καύκασο και την άλλην
Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο, καθώς μάλιστα έχεις ήδη χτίσει πολλές πόλεις
και προτίθεσαι να χτίσεις κι άλλες, έχεις δείξει μεγαλύτερη
δραστηριότητα από τον Διόνυσο. Ο Διόνυσος έδωσε στην πόλη μας το όνομα
της τροφού του, της Νύσας, και ονόμασε ολόκληρη την περιοχή Νυσαία. Το
βουνό που βρίσκεται κοντά στην πόλη, ο Διόνυσος το ονόμασε Μηρό, διότι
κατά την παράδοση ο ίδιος κυοφορήθηκε στον μηρό του Δία. Από τότε η
πόλη μας είναι ελεύθερη, εμείς οι ίδιοι ανεξάρτητοι και τα πολιτικά μας
ήθη ήρεμα. Και σου έχω και άλλη μία απόδειξη ότι ο Διόνυσος έχτισε την
πόλη μας, από όλη την Ινδία μόνο σε εμάς φυτρώνει κισσός.» (Ο κισσός
ήταν το ιερό φυτό του Διονύσου) βιβλίο Ε σελ 29
«Ανέβηκε στο βουνό που λεγόταν Μηρός με τους εταίρους ιππείς και το
άγημα του πεζικού και το βρήκε κατάφυτο από κισσό [...] Οι Μακεδόνες
αντίκρυσαν με βαθιά ευχαρίστηση τον κισσό διότι είχαν καιρό να δούνε
(δεν υπάρχει στην Ινδία κισσός, όπως δεν υπάρχουν και αμπέλια).» βιβλίο
Ε σελ 29
«Οι Νυσσαίοι όμως δεν είναι Ινδοί. Ίσως να είναι απόγονοι των Ελλήνων
εκείνων που ακολούθησαν τον Διόνυσο στην εκστρατεία του στην Ινδία και
δεν μπορούσαν πια να πολεμήσουν.» Ινδική σελ 113
«...το ότι οι Ινδοί πηγαίνουν στην μάχη κάτω από τον ήχο τυμπάνων και
κυμβάλων, και η εσθήτα τους είναι κατάστικτη, όπως των βάκχων του
Διονύσου.» Ινδική σελ 123
|
