Δεν νοείται φωτογραφική μηχανή χωρίς φλας,
καθώς ακόμη και την ημέρα η ύπαρξή του είναι αναγκαία, προκειμένου να
επιτυγχάνονται σωστές λήψεις. Η σωστή χρήση του φλας όμως δεν είναι,
όπως θα δούμε, η μόνη παράμετρος που πρέπει να εξετάζετε, για να
επιτυγχάνετε καλές φωτογραφήσεις όχι μόνο τη νύχτα αλλά και την ημέρα,
αφού η χρήση του είναι ευεργετική ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις.
Η ψηφιακή τεχνολογία έχει επιφέρει πολλές βελτιώσεις σε όλα τα
εξαρτήματα που απαρτίζουν μια φωτογραφική μηχανή, μεταξύ αυτών και στο
φλας. Το ενσωματωμένο φλας συχνά δεν είναι ιδιαίτερα ισχυρό, ειδικά σε
φθηνές μηχανές, και επαρκεί μόνο για πολύ κοντινά θέματα. Ασφαλώς δεν
νοείται φωτογραφική μηχανή χωρίς φλας. Μάλιστα, οι απαιτήσεις των
καιρών καθιστούν επιτακτική τη χρησιμοποίηση πολύ περισσότερων από ένα
απλό σύστημα φλας. Έτσι, πολλές είναι πλέον οι μηχανές που διαθέτουν
πλούσιο "ρεπερτόριο" επιλογών για ρύθμιση της κατάστασης (mode) του
φλας, ενώ με τη σωστή χρήση του και το συνδυασμό του με άλλες
παραμέτρους (π.χ. ταχύτητες κλείστρου) είναι δυνατή η βελτίωση σε
σημαντικό βαθμό τόσο των νυχτερινών φωτογραφήσεων όσο και εκείνων που
γίνονται την ημέρα.
Βάλτε το στον... αυτόματο
Για απλότητα στη χρήση και λιγότερους μπελάδες τις πιο πολλές
φορές φωτογραφίζουμε σε κατάσταση auto, αφήνοντας τη μηχανή να επιλέγει
πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για την ενεργοποίηση του φλας. Αυτή είναι
μια αρκετά σοφή επιλογή, καθώς η μηχανή κάνει τη φωτομέτρηση, εκτιμά το
επίπεδο έκθεσης και, αν αντιληφθεί ότι ο περιβάλλων φωτισμός είναι
υποτονικός, ενεργοποιεί το φλας, για να καλύψει το έλλειμμα
φωτεινότητας.
Ωστόσο, συχνά τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα απρόβλεπτα, καθώς τα
περισσότερα ενσωματωμένα φλας είτε διαθέτουν περιορισμένη εμβέλεια (4-5
μέτρα) είτε δεν διαθέτουν ρύθμιση της έντασής τους, με αποτέλεσμα η
φωτογραφία να καταστρέφεται εξαιτίας υπερβολικής φωτεινότητας
("καίγεται", όπως συνηθίζουμε να λέμε), ειδικά όταν φωτογραφίζουμε από
πολύ κοντά. Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το φως που παράγει η
λυχνία του φλας προσομοιώνει το φυσικό φως της ημέρας (daylight), κάτι
που μπορεί να μη θέλουμε, ειδικά όταν φωτογραφίζουμε σε εσωτερικό χώρο
ή όταν φωτογραφίζουμε ένα ειδικό θέμα (για παράδειγμα, μια παράσταση ή
έναν εορτασμό, στον οποίο χρησιμοποιούνται έγχρωμα προβολικά συστήματα
ή laser) ή σε ένα δωμάτιο με κρυφό φωτισμό, κεριά, τζάκι κ.λπ. και δεν
θέλουμε να αλλοιώσουμε την ατμόσφαιρα που δημιουργούν.
Τεχνικές χρήσης φλας
Η βασική χρησιμότητα του φλας
αποδεικνύεται στις φωτογραφήσεις κοντινών θεμάτων και ιδιαίτερα
πορτρέτων. Η χρήση του φλας είναι ιδιαίτερα ευεργετική, καθώς η
στιγμιαία έντονη φωτεινότητά του επιτρέπει στο θέμα μας να εμφανιστεί
σωστά, ακόμη κι όταν κινείται, καθώς το κλείστρο δεν χρειάζεται να
ανοιγοκλείσει αργά για να πάρει πολύ φως - και όλοι ξέρουμε τι γίνεται
όταν το κλείστρο παραμένει επί πολλή ώρα ανοικτό: αν το θέμα μας
κινείται έστω και κατ' ελάχιστο, η κίνηση καταγράφεται στην εικόνα με
τη μορφή μιας θολότητας στην κατεύθυνση της κίνησης (motion blur).
Αρκετές απλές τεχνικές μάς επιτρέπουν να αξιοποιήσουμε καλύτερα το φλας.
Εξαφάνιση του φαινομένου red-eye: Το γνωστό
πρόβλημα red-eye ("κόκκινα μάτια") εμφανίζεται όταν το δυνατό φως του
φλας προκαλεί στιγμιαία διαστολή των αιμοφόρων αγγείων των ματιών, με
αποτέλεσμα αυτά να προκαλούν αλλοίωση του φυσικού χρώματος της κόρης.
Αυτό το φαινόμενο, που εμφανίζεται συνήθως σε άτομα με μάτια χρώματος
γαλάζιου, πράσινου, γκρίζου ή ανοικτού μελί, μπορεί να μειωθεί ή να
εξαφανιστεί εάν χρησιμοποιηθεί η ειδική λειτουργία anti red-eye της
μηχανής, με την οποία πριν από τη φωτογράφηση το φλας ανάβει μία ακόμη
φορά. Όσο πιο μακριά είναι το φλας από το φακό τόσο πιο μειωμένο είναι
αυτό το φαινόμενο.
Σωστή επιλογή θέσης υποκειμένου: Το φλας
λειτουργεί καλύτερα όταν στο κάδρο σας υπάρχει μόνο ένα υποκείμενο. Αν
μέσα στη φωτογραφία υπάρχουν δύο ή περισσότερα πρόσωπα, πρέπει όλα να
βρίσκονται δίπλα το ένα στο άλλο και όχι το καθένα σε διαφορετικές
αποστάσεις από το φακό, ειδάλλως το πιο κοντινό πρόσωπο θα φωτιστεί
περισσότερο. Βέβαια, μπορείτε να έχετε εσκεμμένα ένα υποκείμενο πιο
κοντά, για να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα. Επίσης, πρέπει να προσέχετε
ιδιαίτερα όταν φωτογραφίζετε ένα πρόσωπο με την πλάτη του στον τοίχο:
αν φωτογραφίζετε έστω και υπό μικρή γωνία, η σκιά που θα δημιουργηθεί
θα είναι πολύ "σκληρή" και εμφανής. Γι' αυτό αποφεύγετε να
φωτογραφίζετε με background τοίχο από πολύ κοντά και προτιμάτε στο
φόντο να υπάρχει αρκετός χώρος μέσα στο δωμάτιο ή ένας ανοικτός χώρος
με πολλή προοπτική.
Χρήση φλας την ημέρα: Ακόμα
και εκεί όπου η μηχανή δεν ενεργοποιεί το φλας, μπορούμε να επέμβουμε
και να το χρησιμοποιήσουμε ακόμη κι όταν είναι μέρα, προκειμένου να
αναδείξουμε τις λεπτομέρειες. Σε αυτή την κατάσταση το φλας λειτουργεί
σε θέση "forced" ή "fill", όπως λέμε, για να αναδείξει λεπτομέρειες που
κανονικά δεν φαίνονται. Περιπτώσεις που θα χρησιμοποιήσουμε fill φλας
είναι οι εξής:
- Όταν φωτογραφίζουμε πορτρέτο την ημέρα με
δυνατό ήλιο κόντρα πίσω από το υποκείμενο, με αποτέλεσμα να μη
φαίνονται οι λεπτομέρειες του προσώπου.
- Όταν φωτογραφίζουμε
σε εσωτερικό χώρο με επαρκή φωτισμό, αλλά στο φόντο υπάρχουν παράθυρα
από τα οποία μπαίνει έντονο φως ή μεμονωμένες τεχνητές πηγές έντονου
φωτός, με αποτέλεσμα το υπόλοιπο θέμα να εμφανίζεται υποεκτεθειμένο.
Συγχρονισμένο φλας
Τη νύχτα η
χρήση του φλας είναι επιβεβλημένη, ωστόσο δεν έχουν όλες οι μηχανές
πρόβλεψη για σωστό συγχρονισμό φλας με το διάφραγμα και το κλείστρο,
ώστε να επιτυγχάνεται πάντα το βέλτιστο αποτέλεσμα. Αν φωτογραφίζετε τη
νύχτα και θέλετε να φωτίσετε όχι μόνο το κοντινό θέμα σας αλλά και τις
λεπτομέρειες του φόντου, πρέπει να χρησιμοποιήσετε τη λειτουργία του
συγχρονισμένου φλας ("sync" ή "slow sync"), αν βέβαια είναι διαθέσιμη.
Σε αυτή την περίπτωση η μηχανή παρατείνει το χρόνο έκθεσης και την
τελευταία στιγμή ενεργοποιεί και το φλας, προκειμένου όλη η εικόνα να
φωτογραφηθεί ομοιόμορφα. Χρησιμοποιήστε λοιπόν το συγχρονισμένο φλας
όταν:
- Το θέμα σας είναι ένα νυχτερινό τοπίο και έχει μεγάλο βάθος ή όταν φωτογραφίζετε σε μια μεγάλη αίθουσα με χαμηλό φωτισμό.
- Φωτογραφίζετε
ένα ανοιχτόχρωμο και φωτεινό θέμα με φόντο μια σκουρόχρωμη επιφάνεια
(π.χ. έναν τοίχο). Σε αυτή την περίπτωση το συγχρονισμένο φλας
εξισορροπεί την αντίθεση στη φωτεινότητα και έτσι φαίνονται το ίδιο
καλά τόσο το θέμα του προσκηνίου όσο και τα αντικείμενα που βρίσκονται
κοντά στο σκουρόχρωμο φόντο.
- Θέλετε να επιτύχετε ειδικά
εφέ. Χρησιμοποιώντας το συγχρονισμένο φλας, τα κοντινά πρόσωπα ή
αντικείμενα εμφανίζονται αρκετά καθαρά λόγω του φλας, ενώ τα
περιγράμματά τους είναι αχνά με μία φωτεινή αίγλη. Αν δεν βρίσκεστε
μέσα σε αυτοκίνητο τη νύχτα, μπορείτε να βγάλετε με slow sync το
εσωτερικό σωστά φωτισμένο, ενώ τα φώτα του δρόμου και των αυτοκινήτων
θα αφήνουν μακριά φωτεινά ίχνη.
Λήψεις χωρίς φλας
Όταν η μηχανή καλείται να
φωτογραφήσει σε auto mode με κλειστό φλας, αυτομάτως μεγαλώνει το χρόνο
ανοίγματος του κλείστρου, για να συλλάβει περισσότερο φως, με
αποτέλεσμα την καταγραφή κάθε κίνησης. Γι' αυτό, κοιτάξτε αν μπορείτε
να χρησιμοποιήσετε ένα τρίποδο ή να στηρίξετε τη μηχανή σε κάποιο
τραπέζι ή μια άλλη σταθερή και επίπεδη επιφάνεια, ενώ μεγαλύτερη άνεση
και σταθερότητα θα σας δώσει το πάτημα του κλείστρου μέσω του
τηλεχειριστηρίου της μηχανής ή ο αυτοχρονομετρητής (self-timer). Μια
άμεση λύση στο πρόβλημα του λιγοστού φωτισμού είναι η αύξηση της
ευαισθησίας του αισθητήρα, εάν φυσικά το επιτρέπει η μηχανή σας:
αυξάνοντας την ευαισθησία από το minimum (συνήθως 50 σε μηχανές της
Canon, 64 σε μηχανές της Olympus, 100 στην πιο συνήθη περίπτωση) στο
200 ή στο 400, ο φακός λαμβάνει περισσότερο φως, χωρίς να
αναπροσαρμόσει την ταχύτητα του κλείστρου και του διαφράγματος.
Δυστυχώς αυξάνοντας την ευαισθησία, αυξάνεται και ο ψηφιακός οπτικός
θόρυβος ("κόκκος"), αισθητός περισσότερο στις πιο σκοτεινές περιοχές
της εικόνας.
ροεκτάσεις και ευκολίες
Το ενσωματωμένο φλας των
compact μηχανών συχνά είναι αδύναμο και περιοριστικό. Ωστόσο, πάντα
υπάρχουν μεγάλα περιθώρια βελτίωσης!
- Η λυχνία AF (Auto
Focus) Assist υποβοηθά το σύστημα φωτομέτρησης και περιορίζει τα λάθη
στην εκτίμηση της μηχανής για το εάν χρειάζεται ή όχι ενεργοποίηση του
φλας. Αυτή η μικρή (αλλά αρκετά δυνατή) λυχνία λευκού ή πορτοκαλί
χρώματος είναι χρήσιμη σε πορτρέτα και κοντινά θέματα. Ίσως το πιο
εξελιγμένο σύστημα AF το διαθέτουν ορισμένες μηχανές της Sony.
Ονομάζεται HAF (Holographic Auto Focus) και αποτελείται από ένα πλέγμα
κουκκίδων που σχηματίζεται από ακτίνα laser.
- Το
ενσωματωμένο φλας σε πολλές από τις ημιεπαγγελματικές και
επαγγελματικές μηχανές τύπου ριφλέξ αλλά και σε αρκετές compact είναι
τύπου pop-up και χαρακτηρίζεται από μεγάλη ισχύ και καλύτερα
αποτελέσματα, καθώς το φως διαχέεται καλύτερα και δεν "σκληραίνει"
υπερβολικά τις υφές των αντικειμένων.
- Τα εξωτερικά φλας
συνδέονται σε ειδική για αυτόν το σκοπό υποδοχή ("hot-shoe"), η οποία
φροντίζει για το συγχρονισμό μεταξύ της μηχανής και του μηχανισμού
ενεργοποίησης του φλας, ενώ ρυθμίζονται υπό γωνία, ώστε το φως να
προσπίπτει εκτός θέματος και να διαχέεται (bounce flash), ώστε να
φωτίζει ομοιόμορφα το χώρο. Τα πιο ακριβά φλας διαθέτουν δική τους
τροφοδοσία και χειριστήρια, ενώ η φωτομέτρηση επιτυγχάνεται μέσω
εξελιγμένων συστημάτων φωτομέτρησης TTL (Through The Lens). Σε αυτά το
φλας ενεργοποιείται με μικρές φωτεινές ριπές, για να γίνει ακριβής
φωτομέτρηση πριν από την κανονική λήψη.
Ο 10λογος του φλας...
1. Αν το φλας προκαλεί υπερέκθεση, απομακρύνεστε από το θέμα σας.
2. Αντισταθμίζετε το αδύναμο φλας με αύξηση της ευαισθησίας ISO.
3. Προτιμάτε να φωτογραφίζετε ομάδες ατόμων στη σειρά, για να φωτίζονται όλα τα πρόσωπα ομοιόμορφα.
4.
Για να αποφεύγετε τα "κόκκινα μάτια", πλησιάζετε λίγο περισσότερο το
θέμα σας, μειώνετε την ένταση του φλας ή ζητάτε από τον φωτογραφιζόμενο
να κοιτά ελάχιστα πιο λοξά και όχι μέσα στο φακό.
5. Χρησιμοποιείτε το φλας ακόμη και την ημέρα, όταν το φως είναι κόντρα πίσω από το θέμα σας και δημιουργεί σκιά.
6. Αξιοποιείτε τη λυχνία AF ειδικά σε κοντινά θέματα και πάντα κλείνετε το φλας, όταν φωτογραφίζετε εκθέματα πίσω από γυαλί.
7. Χρησιμοποιείτε slow sync φλας όχι μόνο τη νύχτα αλλά και σε εσωτερικό χώρο, για να δίνετε πιο φυσικά χρώματα στη φωτογραφία.
8.
Αν χρησιμοποιείτε ισχυρό εξωτερικό φλας, μην ξεχνάτε ότι μπορείτε να το
στρέφετε αλλού, για να διαχέεται το φως για πιο ομοιόμορφο φωτισμό
(bounce).
9. To φλας είναι χρήσιμο για να "παγώνει" την κίνηση και μειώνει τις πιθανότητες να βγει "κουνημένη" η φωτογραφία.
10.
Κλείνετε το φλας, αν θέλετε να διατηρείτε την ατμόσφαιρα του φωτός από
πηγές όπως λάμπες πυρακτώσεως, φωτιά από τζάκι, κεριά, χρωματιστοί
προβολείς κ.λπ.